Pleinen in Amsterdam: het leven speelt zich buiten af

Een plein bepaalt het karakter van een buurt. Het is waar de markt staat, waar de terrassen vol zitten, waar je 's avonds naartoe loopt als je de deur uit wilt. In Amsterdam zijn pleinen geen lege vlaktes tussen gebouwen. Het zijn plekken waar het stadsleven samenkomt. Sommige zijn luid en toeristisch, andere zijn zo stil dat je vergeet dat je in een hoofdstad zit.

Voor huurders is de nabijheid van een plein een praktische factor. Een goed plein betekent horeca, markten, ov-verbindingen en buurteleven op loopafstand. Deze pagina behandelt negen van de bekendste pleinen van Amsterdam. Per plein lees je wat je er kunt verwachten, welke buurten eromheen liggen, en hoe het is om er te wonen.

De Dam: waar de stad begon

De Dam is het plein waar Amsterdam is ontstaan. Ergens tussen 1265 en 1275 legden bewoners een dam aan in de Amstel. Die dam werd een marktplaats, die marktplaats werd een plein, en dat plein werd het symbool van de stad. Vandaag is de Dam ongeveer twee hectare groot, omgeven door het Koninklijk Paleis, de Nieuwe Kerk en het Nationaal Monument.

Het Koninklijk Paleis begon in 1655 als stadhuis. Het is gebouwd op 13.659 houten palen die in de zandlaag onder het veen zijn geheid. De Nieuwe Kerk ernaast is ondanks de naam uit 1408 en wordt gebruikt voor tentoonstellingen en koninklijke inhuldigingen. Het Nationaal Monument, een 22 meter hoge obelisk uit 1956, is elk jaar op 4 mei het middelpunt van de Nationale Dodenherdenking.

Overdag is de Dam het drukste plein van de stad. Toeristen, straatartiesten, demonstraties, schoolklassen. De Kalverstraat, de belangrijkste winkelstraat van Amsterdam, begint aan de zuidkant. De Nieuwendijk loopt naar het noorden richting Centraal Station. De Warmoesstraat, een van de oudste straten van Amsterdam, ligt aan de oostkant.

Wonen aan de Dam zelf doet vrijwel niemand. Maar de buurten eromheen, de Grachtengordel-West en de randen van de Jordaan, liggen op een paar minuten lopen. Wie in het centrum een appartement huurt, gebruikt de Dam als oriëntatiepunt. Het is het punt waar alle lijnen samenkomen: tram 4 en 14 stoppen er, Centraal Station is tien minuten lopen, en de grachtengordel begint direct ten westen van het plein.

Het Museumplein: het grootste plein van de stad

Met 13 hectare is het Museumplein het grootste plein van Amsterdam. Het ligt in Oud-Zuid, ingeklemd tussen het Rijksmuseum aan de noordkant en het Concertgebouw aan de zuidkant. Aan de oostzijde staan het Van Gogh Museum, het Stedelijk Museum en het Moco Museum.

Het plein is in 1999 heringericht door de Zweedse landschapsarchitect Sven-Ingvar Andersson. Het resultaat is een combinatie van open grasveld, een langwerpige vijver en verharde paden. In de winter staat er een ijsbaan. Op Koningsdag en tijdens Amsterdam Pride is het plein een van de centrale feestlocaties. Op gewone dagen is het een plek waar mensen op het gras liggen, kinderen voetballen, en museumbezoekers in de rij staan.

De directe omgeving is een van de duurste woonwijken van Amsterdam. De PC Hooftstraat, de luxe winkelstraat, ligt om de hoek. De appartementen rondom het Museumplein zijn groot, duur en zelden beschikbaar. Maar de Van Baerlestraat en de zijstraten richting het Vondelpark bieden iets meer aanbod. De buurt combineert cultuur, groen (het Vondelpark ligt op vijf minuten lopen) en bereikbaarheid. Tram 2 en 12 stoppen bij het plein, metrostation Vijzelgracht is vijf minuten lopen.

Het Leidseplein: het plein dat nooit slaapt

Het Leidseplein is het belangrijkste uitgaansplein van Amsterdam. Op elke avond van de week zitten de terrassen vol. Straatartiesten treden op, de neonreclames branden, en de stroom van mensen stopt pas als de clubs dichtgaan.

Het plein bestaat sinds 1660 en diende oorspronkelijk als parkeerplaats voor de koetsen en karren die vanuit Leiden de stad binnenreden. De naam is blijven hangen. Nu is het een knooppunt van horeca, theater en nachtleven. De Stadsschouwburg staat aan het plein. Paradiso en Melkweg, twee van de bekendste concertzalen van Nederland, liggen om de hoek. De Korte Leidsedwarsstraat, die vanaf het plein naar het zuiden loopt, staat vol met restaurants en bars.

Overdag is het Leidseplein een doorloopplein met terrassen. 's Avonds verandert het. De sfeer wordt drukker, luider, jonger. In de winter staat er een schaatsbaan op het plein. Het American Hotel aan de westkant, een art-nouveaugebouw uit 1902, is een van de architectonische hoogtepunten.

De Leidsebuurt eromheen is een gemengde woonbuurt. De appartementen boven de horecazaken zijn geluidsgevoelig maar centraal. De zijstraten achter het plein, richting de Overtoom en Oud-West, zijn rustiger. Het Leidseplein is een van de drukste tramknooppunten van de stad: lijn 1, 2, 5, 7 en 19 stoppen hier. Wie in de buurt woont, heeft het ov voor de deur maar ook het geluid dat daarbij hoort.

Het Rembrandtplein: terrassen en nachtleven

Het Rembrandtplein is samen met het Leidseplein het uitgaanscentrum van Amsterdam, maar de sfeer is anders. Waar het Leidseplein theaters en concertzalen heeft, is het Rembrandtplein puur horeca. Het hele plein is omzoomd met cafés, bars en terrassen. In het midden staat het standbeeld van Rembrandt uit 1876, omringd door bronzen replica's van de figuren uit De Nachtwacht.

Het plein heette tot 1876 de Botermarkt. Hier werd boter, zuivel en pluimvee verkocht. De naamswijziging kwam met het standbeeld. Het aangrenzende Thorbeckeplein biedt een iets rustigere sfeer met jazz- en latino-cafés. De Reguliersdwarsstraat, die vanaf het plein naar het westen loopt, is een van de bekendste uitgaansstraten van de stad.

Wonen aan het Rembrandtplein is wonen met geluid. De appartementen boven de horecazaken zijn betaalbaar voor hun locatie, maar de reden is duidelijk: het wordt laat, het wordt luid, en stilte is er alleen op maandagochtend. De Utrechtsestraat, die naar het zuiden loopt richting de Amstel, is een van de charmantste straten van het centrum. De appartementen daar combineren de nabijheid van het plein met meer rust.

Tram 4 en 14 stoppen bij het plein. Nachtbussen vertrekken hier. De Amstel is twee minuten lopen.

De Nieuwmarkt: het historische hart

De Nieuwmarkt is een van de oudste en grootste pleinen van de binnenstad. In het midden staat de Waag, een gebouw uit 1488 dat begon als stadspoort en later dienst deed als waaggebouw waar goederen werden gewogen. Het plein zelf ontstond in 1614 na het dempen van grachten.

Overdag is de Nieuwmarkt een marktplein. Van maandag tot zaterdag staan er kramen met groente, kaas en bloemen. Op zaterdag komt daar een biologische boerenmarkt bij. In de zomer is er op zondag een antiek- en boekenmarkt. De terrassen rondom de Waag vullen zich zodra de zon schijnt. Het zijn terrassen waar locals zitten, niet alleen toeristen.

De Nieuwmarkt is ook de toegangspoort tot Chinatown. De Zeedijk, die van het plein naar het noordwesten loopt, heeft de beste Aziatische restaurants van de stad. Chinees Nieuwjaar wordt hier groots gevierd. Aan de andere kant, richting de Sint Antoniebreestraat, loop je naar het voormalige Jodenbuurt-gebied en het Waterlooplein.

De buurt heeft een roerige geschiedenis. In de jaren zeventig vonden hier de Nieuwmarktrellen plaats: heftige protesten tegen de sloopplannen voor de aanleg van de metro. De metro is er gekomen, het metrostation Nieuwmarkt ligt direct onder het plein, maar de buurt is bewaard gebleven. De appartementen aan de Kloveniersburgwal en in de zijstraten zijn gewild: centraal, historisch, en met een buurtgevoel dat in het centrum zeldzaam is.

Het Waterlooplein: vlooienmarkt en opera

Het Waterlooplein is twee dingen tegelijk. Het is de locatie van de oudste vlooienmarkt van Nederland, die hier sinds 1885 staat. En het is de thuisbasis van de Stopera, het gebouw dat de Nationale Opera & Ballet en het stadhuis van Amsterdam huisvest.

Van maandag tot zaterdag staan er zo'n 300 kramen op het plein. Tweedehands kleding, vintage meubels, grammofoonplaten, fietsen van onduidelijke herkomst, souvenirs. De markt is rommelig, chaotisch en authentiek. Het is niet de plek voor merkkleding, wel voor een leren jas van drie euro of een handgetekende poster uit de jaren zeventig.

Het plein ligt in de voormalige Jodenbuurt, een van de oudste buurten van Amsterdam. Het is ontstaan in 1882 na het dempen van de Leprozengracht en de Houtgracht. De buurt is zwaar getroffen door de Tweede Wereldoorlog en daarna door de stadsontwikkeling van de jaren zeventig en tachtig, toen veel historische bebouwing is gesloopt voor de Stopera en de metro.

De Plantagebuurt ligt ten oosten van het plein, de Nieuwmarkt-buurt ten noorden. Het zijn buurten met karakter en een groeiend huuraanbod. Metro Waterlooplein brengt je in vier minuten naar Centraal Station. Tram 14 stopt bij het plein.

Het Spui: boeken, kroegen en het Begijnhof

Het Spui is geen groot plein. Het is eerder een brede straat die uitloopt op een driehoekig pleintje. Maar wat het mist aan oppervlakte, compenseert het met karakter. Het Spui is het literaire en culturele plein van Amsterdam.

Op vrijdag staat hier de boekenmarkt: zo'n 25 antiquariaten en boekhandelaren die hun kraampjes opzetten. Het hele jaar door, weer of geen weer. Op zondag is er een kunstmarkt. Daaromheen liggen boekhandels (Athenaeum, de Slegte), bruine kroegen die al generaties bestaan (Café Hoppe, sinds 1670) en Café Luxembourg, dat uitkijkt over het plein.

De naam "Spui" verwijst naar een schutsluis of waterwerk. In de jaren zestig was het plein het middelpunt van de Provo-beweging, de tegenculturele groep die met ludieke acties het gezag uitdaagde. Het beeld van het Lieverdje op het plein werd hun symbool.

Het Begijnhof, een van de oudste hofjes van Amsterdam uit de veertiende eeuw, is via een poort bereikbaar vanaf het Spui. Het is een ommuurde binnentuin met huisjes die ooit bewoond werden door begijnen. Een van de huisjes dateert uit 1420 en is het oudste houten huis van Amsterdam.

De Grachtengordel begint direct ten westen van het Spui. De Kalverstraat ligt ten oosten. De buurt is een van de duurste van de stad, maar de zijstraten richting het Rokin en de Singel bieden soms verrassend aanbod. Tram 2, 4, 11, 12 en 14 rijden in de buurt.

De Noordermarkt: de Jordaan op zijn best

De Noordermarkt is een klein driehoekig plein aan de noordkant van de Jordaan. De Noorderkerk uit 1623, de oudste protestantse kerk van Amsterdam, staat er middenin en geeft het plein zijn vorm. Het is een van de weinige pleinen in Amsterdam die nog voelen als een dorpsplein.

Op zaterdag is de Noordermarkt de bestemming voor de biologische boerenmarkt. Brood, kaas, groente, vlees, vis, alles biologisch, alles van kleine producenten. De markt trekt Amsterdammers uit de hele stad en begint om negen uur. Wie laat komt, mist de beste producten. Op maandag is er een rommelmarkt met zo'n 70 kramen: tweedehands kleding, antiek, vinyl, curiosa.

Het plein ligt aan de Prinsengracht, een paar minuten lopen van de Brouwersgracht. De appartementen rondom de Noordermarkt zijn typisch Jordaan: smal, steil, met hoge plafonds en grachtuitzicht. Het is een van de rustigere hoeken van de Jordaan. Geen uitgaansleven, geen toeristenwinkels. De kroeg op de hoek is een buurtcafé waar stamgasten op hun vaste plek zitten.

Het Marie Heinekenplein: het hart van De Pijp

Het Marie Heinekenplein is het sociale middelpunt van De Pijp. Een plein van zo'n 4.000 vierkante meter met een centraal grasveld, omzoomd door cafés en restaurants met terrassen die 's zomers tot 's avonds laat vol zitten.

Het plein is vernoemd naar Marie Heineken en ligt op de plek van de voormalige Heineken-brouwerij. Na de sluiting van de brouwerij kwamen er in 1994 appartementen en een winkelcentrum. De Heineken Experience, het bezoekerscentrum in het oorspronkelijke brouwerijgebouw, ligt vijf minuten lopen aan de Stadhouderskade.

De Albert Cuypmarkt is twee straten verderop. Het Sarphatipark drie minuten lopen. De Ferdinand Bolstraat, de winkelstraat van De Pijp, loopt langs het plein. Het is een buurt waar alles op loopafstand is. De appartementen aan het plein zijn populair bij jonge professionals en stellen. De metrohalte De Pijp van de Noord/Zuidlijn ligt op loopafstand.

Het Marie Heinekenplein is geen plein waar je doorheen loopt. Het is een plein waar je blijft hangen. Op een zondagmiddag met een krant en een biertje op het terras, terwijl op het grasveld kinderen voetballen en honden rondrennen. Het is De Pijp in het klein.

Amsterdam is een stad van pleinen. Ze zijn de woonkamers van de buurten, de plekken waar het sociale leven zich afspeelt. Voor huurders zijn ze meer dan sfeer alleen. Een plein betekent horeca, markten, tramhaltes en buurteleven. Het verschil tussen een appartement aan een stille gracht en een bovenetage aan een plein is het verschil tussen rust en reuring. Beide hebben hun waarde. Wie een huurwoning zoekt in Amsterdam, doet er goed aan niet alleen naar de straat te kijken, maar ook naar het dichtstbijzijnde plein. Dat plein wordt je tweede huiskamer.